Japonya’nın son hamlesi ile negatif faiz dönemi bitti


Japonya Merkez Bankası, 2016’da çoğunlukla güçlenen yenin ihracat ağırlıklı ekonomisine zarar vermesini önlemek ve deflasyonla savaşım kapsamında başladığı negatif faiz politikasına, büyük şirketlerdeki mühim ücret artışlarının peşinden son verme sonucu aldı.

Banka, kısa vadeli faiz oranlarını yüzde eksi 0,1’den yüzde 0 ila yüzde 0,1 aralığına yükseltti. Böylece, BoJ, 17 yıl sonrasında yapmış olduğu ilk faiz artırımıyla, dünyanın önde gelen merkez bankaları içinde negatif faiz politikasını terk eden son banka oldu.

BoJ, negatif faiz politikasına son vermenin yanında, 10 senelik Japon devlet tahvillerine ilişkin getiri eğrisi kontrolünü de sona erdirdi.

Başkan Kazuo Ueda, öteki merkez bankaları şeklinde kısa vadeli faiz oranlarını hedefleyen ‘düzgüsel para politikası’na dönüşten bahsetti.

Faiz oranlarındaki geri dönüş hisse senedi piyasalarını desteklerken, Japon yeni şaşırtıcı şekilde baskı altına girdi. Dolar/yen paritesi 150 seviyesinin üstüne çıktı.

Analistler, yenin tepkisinin muhtemelen belirsiz görünümün bir sonucu bulunduğunu belirterek, Başkan Ueda’nın başka adımlar atılıp atılmayacağı ve ne seviyede adımlar beklenebileceği mevzusunda bir işaret vermediğini anımsattı.

NEGATİF FAİZ, HARCAMALARI TEŞVİK EDİYOR

Düşük gelişme ve deflasyonla savaşım için başvurulan negatif faizler, para politikasının ‘olağan dışı’ araçlarından biri olarak tanımlanıyor.

Negatif faizler, bankaların merkez bankalarında tuttuğu rezervler için faiz alması yerine faiz ödemesi anlamına geliyor.

Bankaların rezervlerini merkez bankasında tutmak yerine kredi vermesi için kullanmaya teşvik eden negatif faizler, hem de borçlanma maliyetini düşürerek kredi talebini artırmayı amaçlıyor.

Düşük enflasyon yada ekonomik gerileme dönemlerinde ekonomik faaliyetleri canlandırmak için merkez bankalarınca uygulanan negatif faiz oranları, paranın banka hesaplarında nakit olarak tutulması maliyetli hale geldiğinden borçlanmayı ve harcamaları teşvik ediyor.

Nispeten alışılmadık bir para politikası aracı olan negatif faiz oranları, çoğu zaman uzun vadeli bir strateji değil, ekonomik toparlanmayı desteklemek yada deflasyonist baskılarla savaşım etmek için geçici bir tedbir olarak uygulanıyor.

Dünya genelinde birçok merkez bankası, geçmişte para politikası araçlarının bir parçası olarak negatif faiz oranlarını uygulamaya koyarken, BoJ’un yanı sıra Avrupa (ECB), Danimarka, İsveç (Riksbank) ve İsviçre (SNB) merkez bankaları bir süre siyaset faizlerini negatif seviyede tuttu.

Negatif faiz oranlarına karşı olanlar, sıfırın altındaki faiz oranlarının piyasalardaki fiyat mekanizmasını bozduğunu belirterek, negatif oranların hem de finans kurumlarının borç vermekten kazandıkları marjı da daralttığını korumak için çaba sarfediyor.

PARASAL GENİŞLEME UYGULAMASINA BAŞLANDI

ABD’de mortgage krizi sonrasında 2008’de yaşanmış olan küresel finansal krizin peşinden, dünyanın önde gelen merkez bankaları Fed, ECB ve BoJ, faiz oranlarını da “sıfıra yakın” seviyelere indirerek, parasal genişleme dönemine geçti.

Fed, 2008 sonundan 2015 yılı sonunda kadar siyaset faizi oranını yüzde 0-0,25 aralığında tutarken, öteki merkez bankaları deflasyonun ekonomilerini resesyona sürükleyebileceği endişesiyle faiz oranlarını sıfırın altına çekmeye karar verdi.

ECB, borç vermeyi teşvik etmek ve bölgede ekonomik faaliyeti canlandırmak amacıyla Euro Bölgesi’ndeki bankaların tuttuğu rezervler için negatif faiz oranları uyguladı.

Avrupa Merkez Bankası, 2014’te bankaların merkez bankasında tuttukları mevduat için ödenen faiz oranını yüzde eksi 0,1’e indirerek negatif para politikası rejimine geçerken, Banka Eylül 2019’da da mevduat faizini yüzde eksi 0,5’e kadar çekti. ECB, negatif faiz politikasına Temmuz 2022’de son verdi.

İSVİÇRE, PARASININ DEĞERLENMESİNİN ÖNÜNE GEÇTİ

SNB, İsviçre frangının ülkenin ihracata dayalı ekonomisine zarar verebilecek seviyede süratli kıymet kazanmasını engellemek amacıyla 2014-2022 yılları aralığında negatif faiz politikası benimserken, faiz oranlarını yüzde eksi 0,75’e kadar düşürdü.

Riksbank deflasyonist baskılarla savaşım etmek için 2015-2020 döneminde, Danimarka Merkez Bankası da para biriminin euroya sabitlenmesini sağlamak ve ana para akışlarını yönetmek için 2021-2022 içinde faizleri sıfırın altına çekti.

BoJ da 2016’da siyaset faizini yüzde eksi 0,10’a düşürerek negatif faiz tatbik eden ülkeler arasına katıldı. Banka, bu hafta negatif faiz politikasını terk etti.

Faiz oranlarında yukarı dönüşü 2022’de başlatan Fed ve ECB, artık ilk faiz indirimlerine ne süre başlayacağını değerlendiriyor.

PARA BİRİMİNİN DEĞER KAYBI ELEŞTİRİLDİ

Küresel finansal kriz sonrası can çekişen ekonomilerde büyümeyi teşvik etmek ve deflasyonla savaşım etmek amacıyla uygulanan negatif faiz politikası çeşitli kesimlerden eleştirilere de maruz kaldı.

Negatif faiz oranları, bankaların ve öteki finansal kuruluşların karlılığını baskılaması, tutum ve emeklilik hesaplarında daha düşük yada hatta negatif getirilere yol açması ve para biriminin kıymet yitirilmesine niçin olması mevzularında eleştirildi.

Yatırımcıların gelir elde etmeleri için riskli varlıklara yönelten negatif faiz oranlarının hem de varlık balonlarına ve finansal istikrarsızlığa katkıda bulunabileceği, uzun solukta krizlere yol açabileceği öne sürüldü.

Deflasyonist baskıların sinyali olarak değerlendirilen negatif faiz oranlarına ara sıra da tüketici ve iş dünyasının itimatını zedeleyebileceği, tüketicileri harcamaları ve işletmeleri yatırımları mevzusunda daha davranışlarında ölçülü davranmaya itebileceği sebebi öne sürülerek karşı çıkıldı.

ECB’nin negatif faiz oranlarının kredi büyümesine katkıda bulunsa da Euro Bölgesi enflasyonunu %2 hedefine çıkarma mevzusunda yetersiz kalmış olduğu değerlendirildi.

Sonunda, Kovid-19 salgını ve Rusya-Ukrayna Savaşı’nın yol açmış olduğu küresel tedarik zinciri aksamaları ile mali şoklar, düşük enflasyon sürecini sonlandırarak bankaların negatif faiz oranlarını terk edebilmesine olanak tanıdı.

SERMAYE AKIŞLARINI BÜYÜK ÖLÇÜDE ETKİLENMESİ BEKLENMİYOR

BoJ’un sonucu öncesinde, Japonya’daki yüksek faiz oranlarının ülkedeki sigorta şirketleri ve emeklilik fonları şeklinde büyük yatırımcıların yurt dışına yatırdıkları ve geçen yıl sonu itibarıyla 4 trilyon doların üstünde bulunan sermayelerini çekmelerine yol açabileceği ve bunun da piyasa istikrarı açısından negatif sonuçlar doğurabileceği endişesi ortaya çıkmıştı.

Analistler, BoJ’un kararını bir dönüm noktası olarak görürken, bu adımın oldukça ufak olması ve başka süratli faiz artışlarının ihtimaller içinde görülmemesi sebebiyle, başlangıçta küresel ana para piyasaları üstünde oldukça azca tesir yapacağını belirtti.

Şu an için ana para akışlarında büyük bir değişiklik beklemeyen analistler, büyük bir kısmı yurt haricinde bağlanmış durumda olan Japon sermayesinin geri dönmesi için ülkede faizlerin oldukça daha çok artması gerekeceğini kaydetti.

TOPLU İŞ SÖZLEŞMELERİ FİYAT BASKISINA İŞARET EDİYOR

Japonya’da ücretlerde gözle görülür bir gelişme, faiz oranlarının yükselmesinin koşuluydu. Sadece, son 33 senenin en yüksek seviyesine ulaşan ücret artışlarının peşinden bazı analistler, enflasyonist baskının artması tehlikesine dikkati çekerek, artan ücret ve fiyatların potansiyel olarak tehlikeli bir enflasyonist spirale yol açma olasılığını anımsattı.

Analistler, faiz oranlarındaki geri dönüşe karşın Japonya’da finansman koşullarının son aşama gevşek kalmaya devam ettiğine vurgu yaparak, bunun da enflasyonu daha da güçlendirebileceğini kaydetti.

BoJ, aslen canlandırmak istediği iç talebi baltalama riskiyle de karşı karşıya. Japonya’da ev sahiplerinin yüzde 80’i mülklerini piyasa faiz oranlarına dayanan kredilerle finanse ediyor. Bu yüzden faiz oranlarındaki keskin bir yükselişin hane halklarının geri ödemelerini hızla çoğaltması ve dolayısıyla tüketimi azaltması olası görülüyor.

Birçok uzman ve yatırımcıya nazaran BoJ temmuz ayına kadar yeni faiz adımları atmayacak. Analistler, ücret görüşmelerinden iyi bir netice çıkmasının iyi bir haber olsa bile tüketimde keskin bir artışın beklenmemesi icap ettiğini belirterek, BoJ’un bir takım süratli faiz artırımı yapmasının ihtimaller içinde olmadığını ifade ediyor.

Faiz oranlarındaki geri dönüşe karşın Japonya’da finansman koşulları son aşama gevşek kalmaya devam ederken, bunun da enflasyonu daha da güçlendirebileceği aktarılıyor.

Yüksek ulusal borç ve Japonların yatırım davranışlarının, BoJ’un faiz oranlarını öteki gelişmiş ülkelerdeki seviyeye çıkarmasını oldukça zorlaştırması planlanıyor.

Japonya’nın kamu borcu tek başına gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYH) yüzde 250’sine denk gelirken, hane halkları ve firmalar dahil toplam borç GSYH’nin yüzde 426’sını oluşturuyor. Çin’de bu oran yüzde 295, ABD’de ise yüzde 264’te.

Hesaplamalara nazaran, 50 baz puanlık bir faiz artışı Japon hususi sektörüne 11 trilyon yen ya da GSYH’nin neredeyse yüzde ikisi oranında ek faiz maliyetine mal olabilecek.

BoJ, 1999’dan beri temel faiz oranını iki kez (2000-2007) yükseltmeyi denedi sadece ondan sonra yine yüzde sıfıra indirdi.

2000 senesinde BoJ’un Para Politikası Kurulu faiz oranlarını oldukça erken yükseltti ve hızla düzeltmek mecburiyetinde bırakıldı. Şu anki merkez bankası başkanı Ueda, komitenin buna karşı oy kullanan tek üyesiydi.

2008 küresel finansal krizden sonrasında BoJ, büyük oranda tahvil alımı yaparak enflasyon yapmaya çalıştı fakat uzun süre başarı göstermiş olamadı.

Merkez Bankası Japonya Banka Finans Iktisat Haberler

Related Posts